ABŞ-ın BMT-yə 2 milyard dollarlıq yardımı narahatlıqlara səbəb oldu

“The Daily Baku” xəbər verir ki, ABŞ və Avropa ölkələrində bir il ərzində yardım büdcələrinin kəskin azaldılmasından sonra yeni maliyyənin elan edilməsi müəyyən rahatlıq yaratsa da, mütəxəssislər ABŞ-ın vəsaitin necə idarə olunacağı və hara yönəldiləcəyi ilə bağlı irəli sürdüyü ciddi tələblərdən dərin narahatlıq keçirirlər.

ABŞ Dövlət Departamenti çərşənbə axşamı vədi açıqlayarkən bildirib ki, BMT “uyğunlaşmalı, kiçilməli və ya yox olmalıdır” və islahatlar apararaq israfçılığı aradan qaldırmalıdır. Vaşinqton həmçinin tələb edib ki, vəsait ayrı-ayrı agentliklərə deyil, BMT-nin Humanitar Məsələlərin Əlaqələndirilməsi Ofisinin (OCHA) nəzdində yaradılmış birgə fond vasitəsilə yönəldilsin.

Bundan əlavə, ABŞ maliyyənin yalnız Vaşinqton tərəfindən seçilmiş 17 prioritet ölkədə istifadə olunmasını şərtləndirib. Bu siyahıya Əfqanıstan və Yəmən kimi dərin humanitar böhran yaşayan ölkələr daxil edilməyib.

Humanitar yardım sistemləri üzrə müstəqil tədqiqatçı Temrise Xan bu yanaşmanı “humanitarizmə son dərəcə qəbuledilməz baxış” adlandırıb. O, BMT-ni Donald Trampı və bu vədi “səxavətli” kimi təqdim etdiyinə görə tənqid edib, halbuki maliyyə ciddi şərtlərlə müşayiət olunur.

Xanın sözlərinə görə, bu vəziyyət BMT sisteminin ABŞ qarşısında nə dərəcədə asılı və itaətkar hala gəldiyini göstərir. Onun fikrincə, təşkilat humanitar yardıma obyektiv yanaşmaq əvəzinə tək bir gücün iradəsinə boyun əyir və bu, sistemin müstəqilliyi üçün “son nöqtə” ola bilər.

17 prioritet ölkə siyahısına ABŞ-ın siyasi maraqlarının olduğu, eyni zamanda dünyanın ən çətin vəziyyətdə olan ölkələrindən bəziləri – Sudan, Haiti və Konqo Demokratik Respublikası, eləcə də bir sıra Latın Amerikası ölkələri daxildir.

BMT maliyyəsi üzrə müstəqil analitik Ronni Patz bildirib ki, ölkələrin əvvəlcədən seçilmiş siyahısının elan edilməsi bu vəsaitin arxasında açıq siyasi prioritetlərin dayandığını göstərir. Onun fikrincə, vəsaitin istifadəsinə qoyulan məhdudiyyətlər BMT-nin artıq xeyli kiçilmiş humanitar sistemini daha da sərtləşdirə bilər.

Patz əlavə edib ki, gələn il prioritet siyahıya daxil edilməyən hansısa regionda yeni humanitar böhran baş verərsə, ABŞ-ın BMT-yə həmin böhrana öz vəsaiti ilə cavab verməyə icazə verib-verməyəcəyi aydın deyil.

Eyni zamanda, ayrılan məbləğin yetərli olub-olmaması ilə bağlı da narahatlıqlar var. Humanitar sektor üzrə konsaltinq şirkəti MarketImpact-in icraçı direktoru Tomas Birns qeyd edib ki, 2 milyard dollar 2025-ci ildə əvvəlki Bayden administrasiyası dövründə ABŞ-ın BMT-yə ayırdığı 3,38 milyard dollardan xeyli azdır.

Birns bu açıqlamanı “diqqətlə səhnələşdirilmiş siyasi bəyanat” adlandıraraq, onun daha dərin ixtisarları gizlətdiyini bildirib. O qeyd edib ki, bu vəsait heç nədən yaxşıdır, lakin ABŞ-ın digər qərarları fonunda təsiri məhdud olacaq. Həmin qərarlara Konqres tərəfindən artıq təsdiqlənmiş 5 milyard dollarlıq xarici yardımın ləğvi və ABŞ-ın BMT-yə artıq 1,5 milyard dollar borclu olduğu sülhməramlı missiyalara dəstəyin dayandırılması təklifi daxildir.

Birnsin fikrincə, vəsaitin OCHA vasitəsilə yönəldilməsi tərəfdaşlıqdan çox, nəzarətin mərkəzləşdirilməsinə və yardımın necə paylanacağı ilə bağlı tələblərin bir qurum üzərindən diktə olunmasına xidmət edə bilər.

Patz da bu narahatlığı bölüşərək bildirib ki, BMT ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun “şişkin strukturların azaldılması və təkrarlanan funksiyaların aradan qaldırılması” tələblərini yerinə yetirməsə, vəsaitin ümumiyyətlə ayrılıb-ayrılmayacağı sual altındadır.

“Bu, verilmiş 2 milyard dollar deyil, sadəcə vəd edilmiş 2 milyarddır,” – Patz deyib. “Ona görə də ehtiyatlı olmaq lazımdır.”